İbrahim Tığ
Bolu-Gerede depremi ya da Gerede-Çerkeş depremi olarak anılan ve 1 Şubat 1944 tarihinde, sabah saat 06.23’de 7.4 şiddetinde meydana gelen deprem, başta Gerede olmak üzere, Bolu’nun bütün ilçelerinde, Ankara’nın bir bölümünde, Zonguldak ve Çankırı’da şiddetli bir biçimde hissedilmiştir.
Bu deprem neticesinde halk büyük kayıplara uğramış, emekler bir anda yok olmuştur. Depremle ortaya çıkan bu olumsuz durum uzun yıllar etkisini hissettirmiştir.
Deprem; Çanakkale, Dikili, Kula, Simav, Yenişehir, Kayseri, Turhal, Sinop, Sivas, İzmir, Antalya, Terme, Şarkikaraağaç, Gümüşhane ve Erzincan’da hafif hissedildi. Depremin şiddetli fakat diğer yerlere göre daha az zararlı geçtiği yerler Kastamonu, Çorum, Zonguldak, Amasya, Bursa, Kırşehir, Sivrihisar, Eskişehir ve İstanbul’dur. Depremde insan ve bina kayıplarının fazla olduğu yerler: Bolu, Gerede ve Düzce kazaları, Çankırı’nın Çerkeş, Zonguldak vilayetinin Safranbolu kazası. Deprem ülkemizin adeta dört bir yanında hissedilmişti.
Zonguldak’ta bir dakika süren yer sarsıntısı sonrasında halk sokağa döküldü. Merkezde soğuksu ve İstasyon caddesinde hasar büyüktü. Zonguldak Valisi ve Cumhuriyet Halk Partisi Zonguldak İl Başkanı’nın koordinasyonuyla yardım ekipleri hızlı bir şekilde harekete geçti.
Zonguldak’ın Safranbolu ilçesi ağır hasar aldı. Safranbolu’da 150 ev yıkıldı. Köylerde ise 56 tane bina kullanılamaz hâle geldi. Zonguldak’a giden tren yolu üzerine sarsıntının etkisiyle büyük kaya parçaları yuvarlandı. Raylar zarar gördüğünden ulaşım durdu. Deprem nedeniyle telgraf direklerinin yıkılması ve tellerin de zarar görmesi haberleşmeyi olumsuz etkiledi.
Depremde zarar gören Zonguldak, Devrek ve Safranbolu kazaları için 13 Mart 1944 tarihinde halka yardım yapılmak üzere 20 bin lira ve muhtelif tarihlerde halkın acil ihtiyaçlarını karşılamak maksadıyla da 39 ton çivi Kızılay aracılığıyla Zonguldak Valiliği’ne gönderildi.
Ayrıca Devrek kazasında evlerin çoğunun yıkıldığı, halkın geçim sıkıntısı çekmesi nedeniyle de kendilerine barınacak yerler yapmaktan aciz oldukları, kereste, çivi hatta usta bulmakta zorlandıkları CHP Genel Sekreterliği’ne Devrek’teki partililer tarafından bildirilmişti.
Bunun üzerine Genel Sekreterlik Bayındırlık Bakanlığı’ndan depremzedeler için birtakım isteklerde bulundu. Zonguldak’ta deprem felaketine uğrayan köylülerin ahır, ev ve samanlıklarını yaptırabilmeleri için köylere yakın ormanlardan kendilerine ihtiyaçları nispetinde ağaç verilmesi kararlaştırıldı.
1944 Bolu-Gerede Depremi” olarak geçen deprem toplam da 4 bin 270 kişinin ölümüne neden oldu. Deprem başta Bolu olmak üzere Çankırı, Zonguldak ve Ankara’da büyük hasara neden oldu.
Depremin sayısal olarak bilançosu: Bolu’da 2501 ölü, 1815 yaralı, 2212 yıkılan ev, 4284 ağır ve orta hasarlı ev; Çankırı’da 1314 ölü, 381 yaralı, 4217 yıkılan ev, 2745 ağır ve orta hasarlı ev; Zonguldak’ta 330 ölü, 371 yaralı, 1072 yıkılan ev, 640 ağır ve orta hasarlı ev; Ankara’da 125 ölü, 158 yaralı, 1450 yıkılan ev, 2722 ağır ve orta hasarlı ev şeklindeydi.
DEVREK'TE 11 KİŞİ ÖLMÜŞTÜ
1 Şubat 1944 tarihinde yaşanan Bolu-Gerede depreminde Devrek'tede can ve mal kaybina neden oldu.
Çomaklar, Hışıroğlu, Bakacakkadı'da bir'er, Müfettişler, Komşular, Kaypaklar ve Osmanbeyler Köylerinden de 2'şer kişi olmak üzere toplam 11 kişi yaşamını yitirmiş 16 kişi de yaralanmıştı. Yine Devrek'te tamamen yıkılan bina sayısı 158, oturulamayacak derecede hasarlı bina sayısı 154.Tü. Devrek ve Tefen'de 2 okul, Devrek Merkezde de 4 cami yıkılmıştı. Bunlardan biri, Şemsi Mustafa Paşa Camii (Cami-i Atik) idi.
