İbrahim Tığ
TDK, sürgün kelimesini, işlediği suça karşılık bir yerden başka bir yere gönderilen kimse.
Öz Türkçe bir kelime olan Sürgün, “sürmek” fiilinden türetilmiştir. Sürgün kelimesinin ilk anlamı, ceza olarak bulunduğu yeri terk etmek, başka bir yerde yaşamaya zorlanmaktır. Yani, bir insanın isteği ve iradesi dışında istemediği bir coğrafyada yaşamaya sevk ve mecbur edilmesi işidir.
Edebiyatımızın önemli isimlerinden; Namık Kemal, Süleyman Nazif, Mehmet Akif, Halide Edip Adıvar, Refik Halit Karay, Nazım Hikmet, Ziya Gökalp, Cevat Şakir Kabaağaçlı, Yunus Nadi ve Aka Gündüz de bu sürgün işinden nasibini almıştır.
Namık Kemal Magosa’ya, Ahmet Mithat, Rodos’a, Süleyman Nazif ve Aka Gündüz Malta’ya, Cevat Şakir Kabaağaçlı Bodrum’a, Ziya Gökalp Diyarbakır’a, Ali Suavi Kastamonu’ya, Refik Halit Karay Hatay’a, Abidin Dino Çorum’a sürgün edilmiştir örneğin.
Sürülmek bazen ölüm kadar zor gelmiştir sürgün olanlara. Pek çok yazar ve şair sürgünde yaşadıklarını eserlerinde konu edinmiştir. Refik Halit Karay “Sürgün” adlı eserinde, 12 Haziran 1913 yılında Mahmut Şevket Paşa suikastı ve İttihat ve Terakki Fırkası'na karşı olması nedeniyle sürgün edidiğini anlatırken,Cevat Şakir Kabaağaçlı da, 13 Nisan 1925 tarihli “Hapishanede İdama Mahkum Olanlar Bile Bile Asılmağa Nasıl Giderler” başlıklıöyküsü nedeniyle İstanbul İstiklal Mahkemesinde “Memlekette isyanbulunduğu bir dönemde askeri isyana teşvik edici yazı yazmak” suçundan yargılanıp suçlu bulundu ve Bodrum’a sürgün edildi.
Kabaağaçlı, “Mavi Sürgün” adlı eserinde,sürgün yıllarını anlatmıştır. Sürgün olgusu sadece Türk Edebiyatında değil Dünya edebiyatında da konu edinilmiştir. Roman, hikaye, şiir ve filmlere konu olan sürgün olayı zaman zaman da sadece birey için değil toplumlar içinde büyük felaketlerin yaşanmasına yol açmıştır. İnsanlar bu yüzden, kırım, kıyıma uğramış, yerlerinden olmuşlardır.
Türk edebiyatında “sürgün”ü konu alan eserleri şöyle sıralayabiliriz:
Sürgün / Refik Halit Karay, Sürgün / Behzat Ay, Sürgün / Çiler İlhan, Sürgün / Veli Güven, Sürgün / Sedat Erden, Sürgün / Aytuğ Akdoğan, Sürgün / Turan Akıncı, Sürgün / Ferman Toroslar, Sürgün / Metin Aktaş, Sürgün / Erdoğan Şenci, Sürgün / Murat Durmaz, Sürgün / Kahraman Eroğlu, Sürgün /Bir Niyazi-i Mısri Romanı-Özkan Günal, Sürgünler / Mehmet Başaran, Mavi Sürgün / Halikarnas Balıkçısı, Bir Sürgünün Anıları / Aziz Nesin, Sürgün Küçük, Bulutlar / Demir Özlü, Sürgün Öğretmen / Hüseyin Karatay, Bir Sürgün / Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Sürgün Şiirleri / Hasan İzzettin Dinamo, Sürgün Mektupları / Ali Çetinkaya, Sürgün Konak / Derya Kadıoğlu, Paris Sürgünü / Hıfzı Topuz, Sürgündeki Sevda / Mim Kemal Öke, Aşk Boyu Sürgün / Ahmet Günbaş, Sürgün Çocuk / Erol Erkılıç, Sürgün Ruhun Rüya Defteri / Ömer F. Oyal, Sürgünde Günbatımı / Baha Tahir, Sürgün Geçmişin Gölgesinde (Roman) / Arife Çoban, Sürgün Düşler (Şiir) / Günay Öztürk Özdemir, Sürgün Avı / Hamit Kalfa, Taşra ve Sürgün / Kemal Gündüzalp, Sürgün - Üç İnsan ve Üç Şehir / Ferhat Küçük, Bitmeyen Sürgün / Ufuk Bektaş Karakaya, Sürgün Adam / Mustafa Can, Sürgün ve Aşk / M. Sait Uluçay, Sürgünde Ülkeler Yarattık / Lokman Öğülmüş, Sürgün Notları / Gökhan Yavuzel, Sürgün Melekler / Jale Sancak, Umuda Sürgün / Selehattin Duman, Sürgün Şiirler / Mehmet Ali Şenli, Sürgün Sevdaları / Sefa Kaplan, Sevda Sürgünleri / Sefa Kaplan, Sürgün Şiirler / Suzan Çelik, Sürgün Aşk / M. Veysel Zortul, Bir Sürgünün Yarım Kalmış Şiirleri / K. Tayanç Çalışır, Adak Sürgün / Deniz Erbulak, Sürgün Yazıları / Doğan Özgüden, Gönüllü Sürgün / Ayşe Erbulak, Sürgün Notları / Fatih Murat Seferbeyoğlu, Sürgün Mevsimi / Muhammed Dalar, Sürgün Çığlıkları / Müjgan Çakmak, Sürgün Gelin / Mümtaz Tiftik, Yürek Sürgünü / Mehmet Eroğlu, Sürgün Hikayeler / Abdullah Nefes, İki Sürgün Arasında / İbrahim Ethem Ay, Sürgün Kral’ın Laneti Ateş / Furkan Yılmazoğlu, Sürgündeki Palto / Musa Yaşaroğlu, Aşk-ı Sürgün / Gamze Atal, Lacivert Sürgün / Halil İlteriş Kutlu
Kızıl sürgün / Tevfik Uyar, Diyarbakır Sürgünleri / Hüseyin Mevsim, Kendi Yurdunda Sürgün / Tacim Çiçek, Ne Aşksız Ne Vatansız Sürgün / İlhami Ateş
Sürgün ve Gelinler / Hicran Karataş, İthaka Yolunda Bir Sürgün / Süleyman Kuş, Sürgün İntihal ve İntihar / Selçuk Karakılıç, Babil’de Sürgün / Cennet Bilek
Hikaye-i Sürgün /Erbay Kara, Sürgün, Göç ve Ölüm / Muhsin Kızılkaya, Kalbim Ellerine Sürgün / Furkan Küçükkaya ve Sürgün ve Hürriyet / Emre Caner.
Sürgün, Dünya edebiyatçılarının da konusu olmuştur. Eserlerinde sürgün ve göç konularını işleyen bazı yazarlar şunlardır:
Sürgün / Maksim Gorki, Sürgün / Albert Camus, Sürgün / Rassalvatore, Sürgün / Padraic O Conaire, Sürgün Günlüğü / Lev Troçki, Sürgünler Çağı / Elie Wiesel, Saraydan Sürgüne / Kenize Mourad, Ölüm ve Sürgün / Justin McCarthy, Sürgün Gezegeni / Ursula K. Le Guin, Sürgün ve Ötesi / George Bristow, Sürgün Günlükleri / Yannis Ritsos, Sürgün Topraklarda / Müfid Necm,
Sürgün / Robert Anthony Salvatore, Sürgün Sanatı / John Freely, İmkânsız Sürgün – Stefan Zweig Dünyanın Sonunda / George Prochnik, Sürgün Ruhum / Zabel Yesayan, Sürgün / Maya Banks ve Sürgünler / James Joyce.
